Lees hier het interview met Remy Nyamukabakaba over zijn film ‘Hier maak je vrienden’. Zijn film werd gemaakt in het kader van het project De Waarde van Welkom, waarin zes jonge filmmakers hun verhalen delen.

"Het belangrijkste inzicht was dat we meer op elkaar lijken dan we denken. In zo’n klas denk ik dat ik op niemand lijk. Ik weet nu dat de meeste witte studenten eigenlijk net zo in elkaar zitten als ik." - Remy Nyamukabakaba
Wat motiveerde jou om mee te doen met dit filmproject?
De grootste reden voor mij was dat het project te maken had met Ithaka ISK, mijn oude taalschool. Die school was mij voor de deur naar buiten, naar Nederland. Daar leerde ik de taal en maakte ik mijn allereerste vrienden in een nieuw land. Die vrienden heb ik nog steeds. Met dit filmproject wil ik iets kleins teruggeven voor wat ik daar heb gekregen.
Daarnaast vond ik het thema ‘de waarde van welkom’ interessant. Ik vroeg me direct af wanneer een ‘welkom’ voor mij van waarde is. Is dit als ik alles krijg wat ik wil? Of is het wanneer ik me prettig voel waar ik ook ben? Uiteindelijk was het antwoord voor mij: als ik mij fijn genoeg voel om mezelf te kunnen zijn, dan is dat voor mij een waardevol welkom. En dat was het geval op Ithaka.
Hoe kwam je op het idee voor een film over vriendschap sluiten op het hbo?
Tijdens mijn stage bij KRO-NCRV vertelde ik mijn begeleider dat ik eigenlijk geen vrienden had op de hogeschool. Ze vroeg: “Hoezo, je studeert daar al drie jaar?!” Toen realiseerde ik mij dat het toch raar was dat ik daar na bijna vier jaar nog geen sociaal leven heb opgebouwd. En eigenlijk had ik die gedachten zelf al langer: Ik vroeg me af of ik zelf het probleem was of dat de omgeving gewoon niet toegankelijk genoeg was. Mijn vrienden van het ISK zag ik als de jongeren waar ik mee was opgegroeid, mensen zoals ikzelf. Ik zag dat als iets vanzelfsprekends. Je denkt op je achttiende dat de fase op de hogeschool het begin van het leven zal zijn. Daar heb je de hele tijd naartoe gewerkt. En dan geef je snel jezelf de schuld als blijkt dat het toch anders uitpakt dan verwacht.
Wat vond je spannend om te doen bij het maken van deze film?
Het spannendste was om aan een tafel te zitten met twee Nederlandse studenten, Sam en Job. Tegelijkertijd was dat ook het leukste om te doen! Het was gek om te zien hoe de zij eerst een beetje defensief afwachtten met welke vragen ik zou komen. Ik vond het leuk om die argwaan te doorbreken en uit te stralen dat zij gewoon zichzelf mochten zijn, ook tijdens dat gesprek voor de camera. Uiteindelijk kwamen de gesprekken echt tot leven en voelde ik dat wij elkaar begrepen. Dat was echt een opluchting. Het gevoel van: ‘Ik heb het gedaan!’ Maar ook: ‘Goed dat ik dit nu weet.’ Ik merkte het diezelfde avond al: de discussies in mijn hoofd waren gestopt nadat ik die gesprekken met Sam en Job had gehad.
Wat was voor jou een belangrijk inzicht uit die gesprekken?
Het belangrijkste inzicht was dat we meer op elkaar lijken dan we denken. In zo’n klas denk ik dat ik op niemand lijk. Iemand als Sam is voor mij onderdeel van een groep, omdat ze wit en Nederlands is, maar vanuit haar eigen perspectief is dat anders. Ik weet nu dat de meeste witte studenten eigenlijk net zo in elkaar zitten als ik. Ze willen meer van mij weten, maar ze durven het niet te vragen. Nu besef ik: het is eigenlijk geen groep. Het is een samenstelling van individuen in de klas. Sinds ik dat besef, durf ik in de klas ook gewoon mezelf te zijn.

Wat vond je leerzaam aan het maken van deze documentaire?
Het geluid… ohhh! Er was iets misgegaan met de geluidsopname in één van de interviews en tijdens editen dacht ik, ‘Stel je voor dat het geluid niet te repareren is…’ Ik zou echt doodgaan! Want het kon niet echt opnieuw. En weet je wat ook verschrikkelijk is? Dat je jezelf steeds ‘ja’ of ‘a ha’ hoort zeggen om de ander te helpen om verder te vertellen. Bij mijn opleiding Communicatie heb ik geleerd om dat actief te doen zodat de geïnterviewde voelt dat je begrijpt wat die persoon bedoelt. Maar in de montage van een film hoor je dat steeds en dat is irritant. De volgende keer ga ik alleen knikken en geen geluid meer maken tot ik echt een volgende vraag stel.
Ik besefte ook hoe belangrijk het is dat een ervaren editor de montage op tijd van je overneemt. Je film is een soort kind. Je wil er soms ook even van weg. Het is intens en vermoeiend en je raakt blind in je eigen maakproces. Het is ook goed om anderen naar een montageversie mee te laten kijken. Ik had een interview met een vierde student gedaan. Uit feedback van de groep kwam het advies om dat interview helemaal uit de montage te halen omdat het inhoudelijk niet genoeg toevoegde. Ik kon me deze optie niet voorstellen; ik had er moeite voor gedaan en was loyaal naar de persoon die bereid was zich te laten interviewen over dit persoonlijke onderwerp. Uiteindelijk besloten we het toch te verwijderen. Als je nu de film kijkt mis je niks.
Voor wie maak je deze film?
In eerste instantie voor studenten, maar ik hoop dat iedereen iets uit mijn film kan halen. Ik besef nu dat ik zelf ook generaliseerde door te denken dat alle witte studenten hetzelfde zijn en samen een groep vormen. Iedereen heeft wel wat meegemaakt en we kunnen elkaar alleen leren kennen als we in gesprek gaan. Als jij moeilijke vragen aan mij durft te stellen, dan durf ik dat andersom ook.
Met deze film wil ik ook een boodschap overbrengen naar jonge nieuwkomers, die zich zeer waarschijnlijk net zo voelen zoals ik me ooit voelde: Wees niet te streng voor jezelf als je dit soort processen niet begrijpt. Je bent niet de enige die dit meemaakt. Voor mij was het maken van deze film hét moment om dit te begrijpen. Dat was niet te laat, het was gewoon precies op tijd.

CREDITS 'HIER MAAK JE VRIENDEN'
Interview en regie: Remy Nyamukabakaba
Productie: Emma van der Made
Camera: Gaid Abdo, Mohammad Amin Mollazadeh, Kais Alissa Almohamad
Geluid: Kais Alissa Almohamad
Licht: Sem Dingemans
Voice-over: Remy Nyamukabakaba
Montage: Remy Nyamukabakaba, Sanne Sprenger, Ruben Peters
Geluidsbewerking: Elmar Peters
Advies: Sanne Sprenger
Met dank aan: Sam Brinkman, Job Ploeger, Rozien Aboud, Gwen Weekers, Bastiaan Stalpers, Kimi Wolters, Still Walking Productions, Hogeschool Utrecht.
Een project van: Common Frames & Ithaka ISK
Mede mogelijk gemaakt door: Fonds voor Cultuurparticipatie en Gemeente Utrecht

